Anasayfa * Kullanım Koşulları * SSS * Soru Sor * İletişim

EMZİREN ANNEDE İLAÇ KULLANIMI

Anne sütü alan bebeklerin annelerine herhangi bir ilaç başlandığında hekimlerin ve diğer sağlık personelinin eğilimi genellikle anne sütüne ara vermek şeklinde olmaktadır. Buradaki düşünce tarzının altında yatan fikir genellikle gebelikte teratojen olduğu varsayılan ilaçların anne sütüne geçtiğinde de aynı toksik etkileri yapacağı endişesidir. Bu endişe doğru olmadığı gibi anneye tedavi gerektiğinde dikkatli davranılarak ilaç seçimi yapılırsa anne sütünün kesilmesine belki hiç gerek kalmayabilir.
Çocuk hekiminin görevi anne ile birlikte ilaç kullanımı sırasında oluşabilecek riskleri dikkate alarak emzirmeye devam etme veya emzirmeye ara vermeye karar vermektir. Gerektiğinde oluşacak riskler anneye anlatılır ve gerekiyorsa bebekte ilaç seviyesi ölçülebilir.

ANNE SÜTÜNÜN BİYOKİMYASI
Anne sütü çok sayıda faydalı özelliği olan ve yeterli miktarda protein, yağ, karbonhidrat, mineral ve vitaminden oluşan bir gıdadır. Süt meme dokusunda epitellerde ve sekretuar alveolar hücrelerde sentezlenir. Daha sonra da kanaliküler sistem aracılığı ile dışarıya verilir.
Anne sütünün %80’ini su olmasına rağmen önemli miktarda protein ve yağ ihtiva etmektedir. Kolostrumda protein ve mineral seviyeleri yüksek iken yağ konsantrasyonu daha düşüktür. Ayrıca anne sütündeki yağın da diürnal varyasyonu vardır. Bu da ilaçların bağlanmasını ve bebeğe geçişini etkileyen faktörlerden biridir. Ayrıca proteinlere bağlanan veya hidrofobik veya lipofilik özelliği olan bir çok ilaç anne sütünde yüksek konsantrasyonlarda bulunmaktadır.

Annenin farmakokinetiği (absorpsiyon, distrubisyon, metabolizma ve eliminasyon) anne sütüne geçen ilacın itrahını etkileyecektir. İlaçların dağılımını memedeki kan akımı, Plazmanın pH'sı (7.45), anne sütünün pH'sı (7.08), meme dokusunun kompozisyonu, anne sütünün kompozisyonu, ilacın fizikokimyasal özellikleri, plazmanın ve anne sütünün ilaç bağlama kapasitesi, anne sütü yapım hızı etkiler.
 

EMZİREN ANNENİN KULLANILMAMASI GEREKEN  İLAÇLAR

Radyoaktif İlaçlar : Annelere herhangi bir nedenle (tiroid incelemesi gibi) radyoaktif izotoplar verilmişse anne sütüne ara verilmelidir. Sık kullanılan izotoplar 131I, 125I, 9teknisyum, 99m-teknisyum, ve 67-galyumdur. Süte ara verme zamanı izotopun yarı ömrüne ve yükleme dozuna bağlıdır.

Kemoterapotik İlaçlar : Bu ilaçlar bölünen hücreleri olumsuz yönde etkiledikleri için anne sütü mutlaka kesilmelidir.

Uyarıcı İlaçlar : Uyarıcı ilaçların hepsi kullanıldıktan hemen sonra anne sütünde gösterilmiştir. Bu ilaçların konsantrasyonu hem kimyasal profillerine hem de anne serumundaki konsantrasyonlarına bağlıdır. Özellikle kokain ve amfetamin yenidoğanın dopaminerjik sistemini değiştirir. Annede bu ilaçları kullanma hikayesi varsa anne sütü kesilmelidir. Alkol ve nikotinin olumsuz etkileri olduğundan emziren annelerin bunları kullanmamaları telkin edilmelidir.

Alkol : Süt/plazma etil alkol oranı 1/1’dir. Etanol lipid solubl bir madde olduğundan hücre membranını geçebilmektedir. Annesi alkol kullanan ve emzirilen bebeklerin motor gelişmelerinde gerilik gösterilmiştir.

Amfetamin, kokain, eroin, marijuuana ve LSD gibi uyarıcıların anne sütü kullananlarda kontrendike olduğu bilinmektedir.

 

SIK KULLANILAN İLAÇLAR
 

Ağrı Kesiciler : Süt veren annelere doğumdan hemen sonra ağrılardan dolayı sıklıkla bu ilaçların verilmesi gerekmektedir. Aspirin hariç asetaminofen, ibuprofen ve naproksen gibi nonsteroidal antiinflamatuar ilaçların anne sütüne geçerek çok ciddi bir yan etki yapmadıkları düşünülmektedir.
Narkotik Analjezikler : Bu ilaçlar emziren anneye genellikle hemen sezaryenlerden sonraki postoperatif dönemde kullanılmaktadır.
Kodein: Oral olarak alınan kodeinin çok az bir kısmı anne sütüne geçtiğinden emziren anneler in kodein kullanmasında bir sakınca yoktur.
Morfin: Anne sütüne çok az bir kısmı geçtiğinden emziren anneler morfin kullanabilir.
Meperidin (Demerol): Anne sütüne az miktarda geçmektedir. Doğumda meperidin verilen annelerin bebeklerinde ister anne sütü ile istrese formülle beslensinler bebeklerin kanlarında meperidin miktarları farklı bulunmamıştır. Sezaryenle doğum yapan annelerde en çok 24;48 saat meperidin kullanılmakta ve kesilmektedir. Bu nedenle sadece akut bir etki görülmesi söz konusudur. Bu dönemde bebeklerde uyku hali görülebilmektedir.
Oxycodone: Oxycodone genellikle asetaminofenle birlikte verilir. Bu narkotik anne sütüne geçer. Sütteki konsantrasyonları değişkendir. Fakat ortalama süt/plazma oranı 3.4:1 dir. Bebekte yan etkiler henüz bildirilmemiştir.
 

Antibiyotikler :

Emzirme döneminde en sık kullanılan ilaçlar antibiyotiklerdir. Sütteki antibiyotik seviyeleri pH ve pKa’ya göre değişir. Bu ilaçlar kısa sürelerle kullanıldıklarında bebekleri fazla etkilemezler. En sık görülen problem bebeğin barsak florasının bozulması ve bebekte ishal görülmesidir. Ayrıca yenidoğan döneminde albumine bağlanan ilaçlar indirekt bilirubinin serbest kalmasını sağlayarak toksik etki yapabilirler. Özellikle sülfonamid gurubu ilaçların bu tür bir yan etkisi önem kazanmaktadır.

Sefalosporinler
Bu ilaçların anne sütü alan bebeklerde önemli bir riski bildirilmemiştir. Proteine çok sıkı bağlandığından anne sütüne çok az bir miktarı geçebilmektedir.
Penisilin gurubu ilaçlar
Bu gurup ilaçlar anne sütüne çok az bir miktarda geçebilmektedir. Nadiren diyare ve döküntü görülmektedir. Emziren annelerde rahatlıkla kullanılmaktadır.
Eritromisin
Eritromisin oral dozun miktarına bağlı olarak 0.4;3.2 mug/mL konsantrasyonunda geçebilmektedir. Süt : plazma oranı 0.5 veya daha büyüktür. Amerikan Pediatri Akademisi emziren annelerin eritromisin kullanabileceğini belirtmiştir. Yani bebek eritromisin kullanabilecek kadar büyükse anneye de eritromisin verilebilir.
Sulfonamidler
Anne sütüne çok az miktarlarda geçmektedir. (%1.6) Ancak bazan anne sütündeki seviyenin serum seviyesini aştığı da gösterilmiştir. Bebeklerde diare ve döküntü bildirilmiştir. Amerikan Pediatri Akademisi sulfonamid tedavisinin emziren annelerde kontrendike olmadığını bildirmiştir. Ancak prematüre, hasta, hiperbiluribinemi olan veya glikoz-6-fosfat dehidrogenaz eksikliği olan bebeklerin annelerinde ilaçtan kaçınılması gerekmektedir.
Trimethoprim
Anne sütünde çok az miktarlarda bulunduğundan yalnız başına veya sulfamethoxazole ile birlikte emziren annelerde kullanılabilmektedir.
Tetrasiklin
Anne sütüne çok az miktarlarda geçmektedir. Süt : plazma oranı 0.25-1.5 dir. Gebe annelerde ve bebeklerde kontrendike olmasına rağmen emziren annelerde kullanılabilir.

Antiviral İlaçlar :
Asiklovir : Herpes simplex vinus (HSV) enfeksiyonlarının tedavisinde annelerde asiklovir kullanıldığında bebeklerde herhangi bir yan etki görülmemiştir. Ayrıca asklovir HSV geçiren yenidoğanlarda da kullanılmaktadır.

ANTİKOLİNERJİKLER
Bu grup ilaçlar arasında atropin, skopolamin ve sentetik amonyum türevleri vardır. Atropin anne sütünde bulunur ve bebeklerde taşikardi, ısı değişiklikleri ve flaşinge (yüzde kızarma) neden olur. Simetidin anne serumundaki seviyelerin çok üstündeki miktarlarda anne sütünde bulunur. Emziren anneler simetidin kullandığında bebeklerde herhangi bir yan etki gösterilmemiştir. Bu nedenle emziren annelerin simetidin kullanmasında herhangi bir sakınca yoktur.

ANTİTROİD İLAÇLAR
Annedeki hipertroidizmin tedavisinde en sık ve en emniyetli kullanılan ilaç propiltiyourasil (PTU)'dir. Çok az bir miktarı anne sütüne geçmektedir. Tiyourasil ise anne sütündeki seviyesi serum seviyesinin çok üstünde olduğundan guatra ve agranülositozise neden olur. Levotiroksin seviyeleri normal seviyelerde tutulduğunda annede herhangi bir yan etki olmaz. Anne sütüne çok az geçtiğinden emziren annelerde emniyetle kullanılabilmektedir.

KAFEİN / METİLKSANTİNLER
Kafein bir ilaç olmasının yanısıra birçok gıda ile de alınabilmektedir. Annenin aldığı kafeinin ancak %1’i anne sütüne geçebilmektedir. Bazen anne 6-8 fincan kahve içtiğinde bebeklerin hiperaktif oldukları dikkat çekmektedir. Kafein ve teofilin prematüre apnesinde çok sık kullanılan bir ilaçtır. Astmalı ve teofilin kullanılan annelerinde sütünde %1 oranında gösterilmiştir. Anne sütü verilen bebeklerde irritabilite ve hiperaktivite yönünden dikkatli olunmalıdır.
 

BAZI HASTALIKLARDA TEDAVİ STRATEJİLERİ
 

DİYABET
Yapılacak ilk tedavi yaklaşımı diyetle hastalığın kontrolüdur. Bu yeterli olmazsa oral hipoglisemik ajanlar kullanılır. Tolbutamide, anne sütüne geçer. Muhtemel yan etkisi yenidoğan döneminde sarılıktır. Başka bir yan etkisi bildirilmemiştir. Anneye insülin tedavisi gerektiğinde bebekte herhangi bir yan etki bildirilmemiştir.

HİPERTANSİYON VE KALP HASTALIĞI

Angiotensin Converting Enzyme (ACE) İnhibitorleri
Bu gurupta en çok kullanılan ilaç kaptoprildir. Anne sütüne düşük konsantrasyonlarda geçer. Süt : plazma oranı 0.012 dir. Emzirilen bebeklerde herhangi bir yan etki bildirilmemiştir.

Beta-Blokörler : Propranolol, Timolol, Atenolol
Bu ilaçların hepsi anne sütüne geçer. Genellikle ilaç alımından sonraki 2-3 saat içinde pik konsantrasyona ulaşılır. Bu ilaçlar Amerikan Pediatri Akademisi tarafından anne sütü ile uyumlu olarak kabul edilmiştir; ancak anne yüksek dozlarda ilaç alıyorsa bebekte bradikardi, solunum depresyonu, hipoglisemi açısından dikkatli olunmalıdır.

Kalsiyum Kanal Blokörleri
Az konsantrasyonlarda geçmektedir. Anne sütü alan bebeklerde herhangi bir yan etkisi bildirilmemiştir. Amerikan Pediatri Akademisi bu ilaçların anne sütü alan bebeklerde kullanılabileceğini bildirmiştir.

Dijital
Anne sütüne değişik oranlarda geçtiği bildirilmiştir. Süt : plazma oranı 0.6-0.9 dur. İlacın önemli bir kısmı maternal serum proteinlerine bağlıdır. Anne sütü alan bebeklerde önemli bir yan etkisi görülmemiştir. Amerikan Pediatri Akademisi anne sütü veren annelerin bu ilacı kullanabileceğini bildirmiştir.

Diüretikler
Klorotiyazid
Klorotiyazid anne sütüne çok düşük miktarlarda geçebilmektedir. Bir bebekte trombositopeni bildirilmiştir. Bu ilacın kullanılmasında dikkat edilecek önemli bir husus da süt hacminin azalmasıdır. Bu nedenle Amerikan Pediatri Akademisi dikkatle kullanılmasını önermektedir.

Furosemid
Furosemid potent diuretiktir. Annede dehidratasyona sebep olabilir. Anne sütüne çok az miktarlarda geçmektedir. Bebeklerde herhangi bir yan etkisi bildirilmemiştir.

Spironolakton
Spironolaktonun aktif metaboliti kanrenon anne sütünde % 0.2 oranında görülmüştür. Amerikan Pediatri Akademisi anne sütü veren annelerin bu ilacı kullanabileceğini bildirmiştir.


TROMBOEMBOLİK HASTALIKLAR

Postpartum dönemde antikoagülasyon en çok postpartum tromboflebit veya derin ven trombozu nedeniyle olmaktadır. Tedavi akut dönemde intravenöz heparinle başlar ve oral uzun süreli warfarin ile devam eder. Her iki şekilde de bebeklere minimal risk vardır. Heparin anne sütüne çok büyük bir molekül olduğu için geçemez. Warfarin anne sütü proteinlerine % 99’dan fazla bağlandığından çok az miktarda geçmektedir. Emziren annede iyi tolere edilen bir başka antikoagülan ise dikumaroldür. Fenindion bebeklerde kanama diskrazilerini artırdığı için kontrendikedir.
 

KONVULZİF HASTALIKLAR
 

Karbamazepin (Tegretol)
Karbamazepin anne sütüne geçer ve bebeklerdeki serum seviyesi genellikle 1 mug/mL den düşüktür. Bebeklerde bir yan etki gösterilmemiştir. Emniyetle kullanılabilecek ilaçlar arasındadır.
Klonazepam
Klonazepam anne sütüne geçmektedir. Bir yenidoğanda uzamış apne, hipotoni ve letarji bildirilmiştir.
Fenobarbital
Fenobarbital anne sütüne geçmektedir. Ancak zamanla biriktiğinden bazı semptomlara neden olmaktadır. Emzirirken fenobarbital verilen anneler bebeklerini sedasyon açısından dikkatle gözlemelidirler. Hatta bebeklerdeki fenobarbital seviyesi monitorize edilmelidir. Amerikan Pediatri Akademisi fenobarbitali dikkatle kullanılacak ilaçlar listesine almıştır.
Difenilhidantoin (Epdantoin)
Difenilhidantoin anne sütünde düşük miktarlarda bulunmaktadır. Bir vakada santral sinir sistemi depresyonu, yutma bozukluğu ve methemoglobinemi bildirilmiştir. Anne sütü verenlerin ilaç seviyesini monitorize ederek rahatlıkla kullanabilecekleri düşünülmektedir.
Valproik asit
Anne sütüne %15 oranında geçmektedir. Herhangi bir yan etki bildirilmemiştir.
Magnesyum Sülfat
Preeklampsi tedavisinde sık kullanılmaktadır. Bu tedaviyi alanlarda anne sütünde 64 mug/mL iken tedavi edilmeyenlerde 48 mug/mL bulunmuştur. Amerikan Pediatri Akademisi magnezyum sülfatın laktasyonda kullanılabileceğini bildirmiştir. Preterm bebeklerin anneleri magnezyum almışlar ve barsak sesleri alınamıyorsa bu açıdan dikkatli olunmalıdır.

Prof. Dr. Uğur DİLMEN
Fatih Üniversitesi Tıp Fakültesi
Neonatoloji Bilim Dalı